Auteur: admin

Ze hadden toen al bakstenen, denk ik, als ik naar “Het straatje” en “Gezicht op Delft” kijk. Het zijn schilderijen van 400 jaar oud die zo de 21e eeuw in komen. Alsof ze, door vast te leggen van wat toen nu was, de toekomst in kijken.

Voor het eerst zijn allemaal bij elkaar, de 26 schilderijen die er van Vermeer bekend zijn, aan hem worden toegeschreven, maar van die 26 zijn er maar een paar die Vermeer postuum aan zijn wereldfaam zouden helpen. Mochten de schilderijen met bijbelse taferelen de enigen zijn die zouden zijn overgeleverd, degenen uit het vroege deel van Vermeers carrière , dat deel van zijn oeuvre dat zich zo goed voor vervalsing zou lenen (Han van Meegeren!), dan was Johannes Vermeer, een evengroot schilder als enigma uit een eeuw van goud waarin het niettemin stevig kon knetteren (rampjaar 1672, het beleg van Naarden, slavenhandel ook, verwarrende tijden voor het nationaal geheugen), tot een zeker vergeteldom zijn veroordeeld.

Het zijn zijn alledaagse taferelen (Melkmeisje, Kantwerkster, Brieflezende vrouw in blauw) die de toeschouwer betoveren en hypnotiseren. Ook nu nog. Of misschien wel: vooral nu. Zie die vrouw op “Het glas wijn” een slok uit dat wijnglas nemen. Vastgelegd terwijl het glas net haar gezicht bedekt. Ze staat er niet perse voordelig op. Het is een tafereel, zorgvuldig geconstrueerd, dat eenmaal tot volmaaktheid geschilderd, een zekere achteloosheid uitstraalt.

Interessant hoe die man vier eeuwen geleden naar de wereld keek. Wat bracht hem ertoe zulke gesofisticeerde middelen (rijke contrasten tussen zonlicht en schaduw, tussen huid en stof, grove streken versus verfijnd pointillisme, met fotografisch effect) in te zetten voor een tafereel zo alledaags? Er zit een terloopsheid in die doet denken aan die foto’s die je tegenwoordig, vaak net op het verkeerde moment, met je telefoon maakt. Dat die man toen, een tijd waarin alles tijd kostte, op eenzelfde wijze naar de wereld kon kijken als wij dat vandaag, epoque van instant-voldoening en wegwerpcultuur, dat doen.

Later, eenmaal buiten, op weg naar de metro, zeg ik tegen mijn vriendin in een poging tot contemplatie van wat we net hebben gezien:

– Als je nadenkt over hoe de mens door de eeuwen heen naar zichzelf en de wereld heeft gekeken, dan kun je je niet anders dan afvragen hoe de kunstmatige intelligentie over pakweg 10 jaar naar de mens zal kijken.

– Vind ik net iets voor jou, zo’n opmerking. Met dat serieuze gezicht erbij ook.

Tijdloos.

Ik geloof niet in God maar dat wil niet zeggen dat-ie niet bestaat. Er zijn mensen die zich op die titel mogen beroepen zonder daarmee een schertsfiguur te slaan. Dave King van The Bad Plus is zo iemand. Die mag in zijn eentje, met enkel een snaredrum voor zijn neus, een avond vol slaan en ik ben voor die avond een devoot luisteraar, nederig bewoner van een hiernumaals waar de eeuwigheid in schuilgaat. King is God. Iemand anders die de lucht op majestueus goddelijke wijze kan laten trillen is Matthias Goerne. Een bariton die is gezegend met een expressie zoals er weinigen bezitten, zo’n man die een menukaart nog kan voordragen zodat je er kippenvel van krijgt. Fijn als zo iemand gewoon op een kwartiertje fietsen van je voordeur een recital geeft in God-modus.

Van de liederen van Richard Wagner, Richard Strauss en Hans Pfitzner waren die van de laatste een echte ontdekking voor me. Donkere, declamatorische zanglijnen die lagen op fantasierijke, bij tijd en wijle polytonale pianopartijen. Toen Goerne bij Wagners ‘Im Treibhaus’ aankwam (het ‘Tristan’ lied uit de Wesendonck Lieder), was de muziek een ruimte geworden waarin men eindeloos kon dwalen. Melancholische droefheid & verlangen superieur gevangen in een stem. Het deed de Mensch goed .

Voor wie wilde liet hij zich even wegdrukken, die ellendige oorlog – er klonk geen Oekraïens volkslied, er was geen minuut stilte. Men hoefte zich niet te schaven aan de bramen van het wereldnieuws. Na twee jaar Coronamaatregelen kon het massaal toegestroomde publiek eindelijk weer eens ouderwets ongecompliceerd naar een concert. De oren blootstellen aan de weelde van muziek in de buitencategorie. Geconcentreerde aandacht, gemütlichkeit en toch ook een zekere uitgelatenheid vonden elkaar in de grote zaal van het Muziekgebouw ’t IJ. Twee stoelen verderop zat een man die een boer liet zodat mijn vriendin wist wat hij had gegeten voor het avondeten. Gelukkig had ze een mondkapje bij.

Concert: Matthias Goerne, Muziekgebouw aan ’t IJ, 7 maart 2022

Er zit iets van een levensles in het struinen door het Venetiaanse labyrint. Dat het niet erg is om te verdwalen bijvoorbeeld. Door te verdwalen leer je de stad het beste kennen.

Waar de paleizen, gebouwd op water dat er in het licht van de Venetiaanse winter uitziet als vloeibaar glas, als iets wat uit de Pixar-studio’s komt, met hun verfijnde lijnen de elementen lijken uit te dagen is het lopen langs de kades als lopen langs natuur die zich opstelt als grote gedoger. Zij gunt de mens de illussie winnaar te zijn, maar je ziet meteen dat dat niet voor altijd zal zijn (alles van waarde is uiteindelijk echt weerloos). In het eeuwig kwetsbare ligt het definitieve van Venetië – iets wat alleen door een sterfelijk wezen kan worden begrepen. Ondanks de massa spreekt de stad je op een hoogst individuele manier toe. Je stapt hier een enscenering van je eigen leven binnen. In het licht van een helblauwe hemel, je probeert het te vangen in een foto maar helemaal lukt dat nooit, stap je in je eigen zelfportret, of in ieder geval in een beeld waar je jezelf graag in terugziet.

Hier valt de vorm samen met de inhoud want een uiterlijk, zo rijk en fascinerend moet rusten op iets van substantie. In Venetië, waar poppenhuis en godenburcht één zijn, is de volgende steeg, de gang naar de volgende straatbar als het ideale dweilrondje. Het verlicht het gemoed om dat vervolgens, met weer een carnaval (sorry: vastenavond) die hoogstwaarschijnlijk de mist in gaat, met een zekere somberte achteloos aan haar lot over te laten.

Terwijl mijn vader een biertje met me drinkt, mijn tante vraagt of ik nog naar een leuke opera ben geweest en mijn neef die al bijna een kwart eeuw dood is een plaatje van Charlie Mingus opzet, ben ik weer 25 – het leven niet kennende, klaar om mezelf van alles wijs te maken. Toen John Keats doodging, op zijn 25e, dacht hij dat hij als dichter was mislukt. De roemrijke vruchten van zijn schrijven plukte hij niet. Wat is de waarde van iets als het niet gedeeld kan worden bij leven? Als alles wat rest je vermogen is over de grenzen van de tijd heen te denken – voorbij jezelf.

Beethoven Quartet in A minor Op. 132 “Heiliger Dankgesang” – Alban Berg Quartet

Met mijn Covid-haar in een staart stond ik fier op de pedalen. De berm was dichtbij. “Denk je niet dat je teveel gedronken hebt?” De vraag stellen was na 2 bier, 1 fles wijn en 2 whiskey het antwoord weten. Zij wilde weten hoe het nu was, ik was nog aan het bijkomen van de wereld van de afgelopen eeuw.

Ik dacht aan een massagraf in 1944, op Plein 13 (in Bergen op Zoom) waar gesneuvelde Canadese soldaten in lagen. Mijn vader had daar als jongen van 16 bij staan kijken. Ruim 20 jaar na de bevrijding werd ik geboren, daar herinner ik me niet zoveel meer van. De verbazing over de wereld die ervoor lag, zo onvoorstelbaar anders, en toch zo dichtbij, kruipt met het klimmen der jaren steeds dieper bij me binnen. De verwondering erover, een dankbaar iets, weerhoudt me ervan de dingen voor lief te nemen. Mijn opa was van 1888, de tijd van Jack the Ripper, hij had het eerste vliegtuig kunnen zien, in 1904; hij had de eerste mens op de maan zien landen, in 1969. Zoiets zonder verwondering aanschouwen is een zonde. Zonder verwondering is alles zinloos. De neiging van de mens buiten de kaders van het eigen leven, buiten zijn eigen tijd, de zin te zoeken voor zijn bestaan was niet aan me voorbijgegaan. Het bestond, zonder verdere verplichting, het maakte van klein nood groot drama. Het gras van de berm kuste koude gedachten wakker. In drama zocht ik schoonheid, in het normale het verhevene, in het aangename speurde ik naar iets zinvols. Ik wilde iets zeggen terwijl ik eigenlijk niks te zeggen had – de kwaal van onze tijd, ik nam het in volle omarming. Alsof het nooit anders was geweest.